Thema’s

Overal in Vlaanderen worden beekvalleien, vochtige graslanden, vennen en natuurgebieden volgestort met afval, overschot van grond en steenpuin. Dat gebeurt soms met toestemming van de lokale overheden, maar ook vaak illegaal. De bufferende functie van die beekvalleien gaat verloren. De overstromingen en de waterellende van morgen worden vandaag georganiseerd.

Al dan niet legale ophoging van grond komt in Vlaanderen nog veel voor. Dat blijkt uit verschillende voorbeelden die BBL, Natuurpunt en lokale milieuverenigingen in heel Vlaanderen aan het licht hebben gebracht.

Getuigenissen van milieuverenigingen over ophogingen in beekvalleien en natuurgebieden

Begin dit jaar lanceerden BBL en Natuurpunt elk een oproep naar hun lidverenigingen om een eerste inventaris op te maken van de problemen met de ophoging van beekvalleien en natuurgebieden. Hier vindt u de getuigenissen van verschillende gevallen in heel Vlaanderen. Heeft u zelf een voorbeeld? Mail de beschrijving en foto's door naar Ilse Smitz.

Verschillende reacties zijn ook te vinden op http://www.natuurpunt.be/

Huwijnsbeek Lichtervelde, West-Vlaanderen

"In de week voor Kerstmis werden wij door verschillende verontruste natuurliefhebbers gecontacteerd die zich zorgen maken over de gigantische hopen aarde die op 20 en 21 december op enkele percelen in de Huwijnsbeekvallei werden gedumpt. De file die de aanvoer van deze gigantische lading aarde veroorzaakte, maakte het bijzonder makkelijk om te herkomst te traceren: Sadef in Hooglede. In oktober 2005 vroegen wij ons in 'Het Groene Blad' (p. 5) reeds af wat er met de Gitsberg zou gebeuren. De gemeente Hooglede heeft dit dossier correct opgevolgd, en blijkbaar is de aannemer uitgeweken naar Lichtervelde, waar een mooi stuk van de Huwijnsbeekvallei er nu plots een stuk Gitsberg bijgekregen heeft. De gemeente Lichtervelde heeft - slechts enkele maanden na de grote overstromingen van begin juli 2005 - een stedenbouwkundige vergunning afgeleverd om 1 hectare 30 cm op te hogen, maar wij hebben ernstige bedenkingen bij deze gang van zaken. Niet alleen liggen de opgehoogde percelen in landschappelijk waardevol agrarisch gebied (en ophoging van lage weiden zorgt altijd voor een aanzienlijk verlies van landschappelijke- en natuurwaarden), ze liggen ook stroomopwaarts van het overstromingsgevoelige Lichtervelde. De overstromingen van 2005 nog in het achterhoofd zou men dus mogen verwachten dat dergelijke ophogingen niet zomaar toegelaten worden. Door deze natte weiden op te hogen verliezen deze hun waterbergende functie. Bij sterke regenval zal het water nog vlugger naar de beek stromen, en als deze het overtollige water niet kan slikken zal dit verder stroomafwaarts overstromingen veroorzaken. Het mag duidelijk zijn dat het huidige 'opvullingsbeleid' de waterellende in de toekomst enkel maar kan verergeren. We hopen dan ook dat er eindelijk ruimte komt voor een echt integraal waterbeleid. Ondertussen vernemen wij via de pers dat de werken werden stilgelegd door de gemeente, omdat er vermoed wordt dat er meer aarde ligt dan toegestaan. Ook de milieuraad buigt zich nog over dit probleem zodat dit verder uitgeklaard kan worden."

Houtlandse Milieuvereniging

De Kieldrechtse Watergang (deel van Grote Geule) in Sint-Gillis-Waas, Oost-Vlaanderen

De oevers van de Kieldrechtse Watergang zijn over een lengte van ongeveer 3km op vele plaatsen volgestort met steenpuin, oogstafval en vuilnis. In het verleden bestonden de oevers grotendeels uit een tien tot twintig meter brede rietkraag. Het gebied is grotendeels ingekleurd als natuurgebied of valleigebied op het gewestplan en valt grotendeels onder de vogelrichtlijn. Recentelijk is dit gebied opgenomen als VEN-gebied en behoort het tot het uitbreidingsgebied voor het natuurreservaat ‘De Grote Geule’ te Kieldrecht.

In het verleden zijn inbreuken gemeld aan het gemeentebestuur, het Bestuur van de Polder van het Land Van Waas, de natuurwachter en de provincie Oost-Vlaanderen. Een rondgang met een gemeenteambtenaar heeft enkele jaren geleden plaatsgehad. Ook nieuwe inbreuken worden meestal gemeld aan de gemeentedienst met bijvoeging van fotomateriaal.

De oorzaak zijn voornamelijk stortingen van steenpuin, vuilnis en organisch afval door landbouwers. Eveneens zijn bij baggerwerken (uitgevoerd in opdracht van het polderbestuur) de oevers opgehoogd. Stortingen zijn de laatste jaren afgenomen wegens de aanhoudende druk van onze vereniging (Natuurpunt Waasland Noord), maar zijn zeker nog niet stopgezet. Er zijn heel veel aanpalende eigenaars en gebruikers die de laag gelegen oeverzone gebruiken als “dankbare” stortplaats.

Mogelijke oplossingen:
Strenger optreden van de overheid. Afgraven van de oevers met herstel van de rietkragen kan als algemene maatregel worden voorgesteld.
i.    GNOP acties: Natuurpunt heeft na aankoop van enkele oeverpercelen de sluikstorten laten opruimen en de oevers laten afgegraven met financiele steun van de gemeente.
ii.    Actie deelbekkenbeheer: Uitbreiding bergingsgebied door afgraven: Is aangevraagd maar niet specifiek vermeld als actie.
iii.    MER - Strategisch Plan Antwerps havengebied: herstel als rietland met aanpalende natte weilanden. Dit gebied is opgenomen in alle scenario’s.

Natuurpunt Waasland Noord

Kapellebeek, Tielt, West-Vlaanderen

Sinds medio 2006 is er een ongewone stortactiviteit van afvalaarde op diverse plaatsen in Tielt. Aan de Dosseweg en de Vrouwenboomstraat vullen de aardehopen nog altijd langzaam maar zeker de vallei van de Kapellebeek op. Ook aan de Vijfpachtgoenstraat wordt er naarstig verder gestort. Tonnen aarde kwamen er terecht op een lager gelegen weide.

In veel gevallen is er voor deze activiteiten geen geldige stedenbouwkundige vergunning of komt deze pas achteraf (geregulariseerde vergunning). Maar ook worden vroeger verleende vergunningen soms gebruikt om later bij te storten. Aannemers zoeken gronden waar ze hun afvalaarde kwijt kunnen. Ze vinden soms een privé-persoon die bereid is zijn grond te laten ophogen, dikwijls een lager gelegen weiland in valleigebied. Deze laag gelegen weiden verliezen hierdoor echter hun waterbergende functie. Ook het landschap wordt ontsierd en afgevlakt.

Bij sterke regenval stroomt het water vlugger af naar de beek, die het overtollige water niet kan slikken en verder stroomafwaarts overstromingen kan veroorzaken. De overstromingen van begin juli 2005 nog in het achterhoofd, zou men denken dat ophogingen dus niet zomaar toegelaten worden. Zeker nu er richtlijnen zijn voor het correct toepassen van de watertoets.

Bepaalde brongebieden worden grondig verstoord. Voor onze streek is dit een onherroepelijk verlies van waardevolle graslanden. Vooral in de vallei van de Kapellebeek is dit niet verantwoord, waar de ophogingen zich op een honderdtal meter van de beek bevinden.

Torenvalk

Molenbeek, Lierde, Oost-Vlaanderen

In Lierde stortte men begin 2000 bouwafval en autobanden in de vallei van de Molenbeek. Het gaat om percelen die gelegen zijn in landschappelijk waardevol agrarisch gebied. De gemeente Lierde leverde een bouwvergunning af voor deze werken. In de vergunning zijn nergens maatregelen terug te vinden om de schade aan natuur te voorkomen. Nochtans staat de vallei van de Molenbeek gekend als biologisch waardevol tot zeer waardevol. Vroeger kon je er genieten van historisch permanent grasland, bronnen, waterrijke zones en een oude houtkant. Niet alleen de aanwezige natuur werd vernietigd, ook de waterhuishouding is verstoord. De huizen aan de overkant van de Triepstraat hebben last van water in de kelder en vochtige muren. Voor het storten was er geen sprake van deze ongemakken. Milieufront Omer Wattez vzw (MOW vzw) vraagt samen met de buurtbewoners dat alle afval wordt weggehaald en dat de houtkant terug wordt aangeplant. De rechtbank van Oudenaarde velde in 2004 een vonnis in deze zaak dat niet ver genoeg gaat. Daarom ging MOW vzw in beroep. We wachten op het opstarten van de zaak door het Hof van Beroep van Gent. Ondertussen blijven de bewoners van de Triepstraat met “natte” voeten zitten.

Milieufront Omer Wattez

Demer, Bilzen, Limburg

Sinds 1996 heeft Orchis verschillende ecologisch zéér waardevolle percelen rond de voormalige 'Motmolen' in beheer: drie percelen werden door Orchis aangekocht, de overige percelen werden gehuurd van de Intercommunale Intercompost, met de bedoeling deze terreinen op een ecologisch verantwoorde wijze te beheren. Dit beheer kadert in de ecologische bescherming en uitbouw en dus ecologische herwaardering van de Demervallei.

De betreffende percelen situeren zich op nauwelijks enkele kilometers uit het centrum van de stad Bilzen en maken deel uit van een gebied met zeer hoge natuurwaarde langsheen de Demer op de grens Bilzen-Hoeselt in de omgeving van Intercompost.
Dit terrein vervult ook een cultuurhistorische functie, nl. door de aanwezigheid van de molenruïne en een sociale functie, nl. door de wandel- en fietspaden die langs het gebied lopen. De vegetatie van het gebied rond de Motmolen bestaat voornamelijk uit elzenbroekbos, vochtige en droge hooilanden, graslanden, struweel, weilanden, populieraanplantingen, rietland en verruigd rietland. Dit kwelgebied is ecologisch gezien zéér waardevol.

Met de steun van het stadsbestuur Bilzen zette Orchis zich in om via gewestplanwijziging de bestemming van het gebied, die volgens de gewestplan St.-Truiden-Tongeren deels KMO-zone - deels Agrarisch gebied met landschappelijke waarde - deels Natuurgebied was, te wijzigen in Natuurreservaat. Ondertussen is ongeveer 14 ha ecologisch belangrijk gebied onttrokken uit de KMO-zone en Parkgebied en kreeg dit de bestemming Natuurgebied. Op voorstel van Orchis werd dit gebied erkend als habitatrichtlijngebied.

Wij worden echter reeds jaren regelmatig geconfronteerd met vrij omvangrijke sluikstorten in dit gebied. De sluikstorten situeren zich langs de invalswegen en/of langs de Demer ter hoogte van de vroegere Motmolen. Meermaals heeft Orchis ze - soms in samenwerking met de Stad Bilzen - opgeruimd en/of ertegen gereageerd. Echter zonder blijvend resultaat. De mensen blijven er nog steeds sluikstorten.

Limburgse Milieukoepel

Pietingloop, Moffenloop, Koude Beek, Diepebeek, Groot Schijn, Wommelgem, Antwerpen

i.    op beide oevers naast de Pietingloop bij de Populierenlaan :   +- 4.000 m3 wegenisgronden van de Herentalsebaan
ii.    op beide oevers naast de Moffenloop op het Scheersel voor 2 grote gebouwen en 2 gedraineerde voetbalvelden voor de KBVB +- 4.000 m3
iii.    op de rechter-oever van de Koude Beek naast de Van Strijdoncklaan bij de tramterminus 24 op in het Gewestplan als “Park-zone” ingekleurde bufferstrook +-1.200 m3
iv.    op rechter-oever van de Moffenloop achter “Taverne Rollebeek” aan de Rollebeek-straat met +- 2.000m3 wegenisgrond van de Welkom- en Kasteelstraat

Het gemeentebestuur zal het Vlaams Gewest een handje helpen (door gemeenteraad goedgekeurd Structuurplan) om 80 ha ENA-gebied (Economisch Netwerk Albertkanaal) in landschappelijk waardevol agrarisch gebied waarvan deels in kwelzone tussen de Diepebeek en het Groot Schijn te ontwikkelen, dus ophogen, verharden en bebouwen.

N.a.v. het recente openbaar onderzoek van het Wommelgems Structuurplan adviseerde de GECORO gemotiveerd om, indien de hierboven genoemde ENA-terreinen gerealiseerd zullen worden, het nabijgelegen en als industriegebied ingekleurde “Kapelleveld II” –bijna volledig gelegen in beken- en kwelgebied– terug beschermd zal worden als een biologisch waardevol bos-, natuur-, en bekengebied; waar ook zachte recreatie mogelijk zal zijn. Dit gemotiveerd advies werd door het bestuur gewijzigd : daar moeten nog nieuwe industriewegen doorheen gelegd worden met gebouwen zoals bv. een openlucht-ski-piste

Ondertussen wordt er bij het rusthuis Wommelgheem aan de Selsaetenstraat in een kwelzone midden het parkgebied naast de Diepebeek sinds september 2006 ononderbroken (en zonder vergunning) grondwater gepompt met een debiet van 300 liter/min om de kelderverdieping niet te laten verzuipen.

Natuurpunt Schijnvallei

Siesegembeekvallei, Aalst, Oost-Vlaanderen

In Aalst in de Merestraat-Blauwenbergstraat wordt door de overheid oogluikend toegestaan, meer nog, aangemoedigd, dat onder het mom van een “tijdelijke werf” een reusachtige breekwerf en opslagplaats wordt uitgebaat in de ecologisch waardevolle Siesegembeekvallei.

Dat de beekvallei waardevol is en moet beschermd worden staat buiten kijf. Het behoud en de bescherming van deze beekvallei werd door de plaatselijke politici zelfs als argument naar voor geschoven om de bestemming van de Siesegemkouter als bedrijventerrein te rechtvaardigen en werd dan ook in bindende wettelijke bepalingen vastgelegd.

Niettegenstaande werd door het vroegere stadsbestuur toegestaan dat naar aanleiding van wegenwerken in Nieuwerkerken een gedeelte van de beekvallei in gebruik werd genomen voor opslag, recyclage en bewerking van uitgravingsgronden en uitbraakmaterialen.
Ondertussen zijn de werken in Nieuwerkerken lang afgelopen maar wordt de breekwerf verder uitgebaat voor werken in de verre omgeving, o.m. voor een werf in Herdersem.

Dat ten koste van de ecologische waardevolle beekvallei waarbij de beek zelfs werd afgedamd. Naast de beschadiging van de beekvallei, wordt op die wijze ook de waterhuishouding volledig verstoord. Ook andere milieuregels die voor dergelijke inrichtingen normaal verplicht zijn worden niet nageleefd. Omdat het een “tijdelijke” inrichting is zouden er geen regels gelden. Op basis van een lakse en duidelijk onjuiste interpretatie van de wetgeving wordt op die wijze ook gesteld dat voor dergelijke activiteiten geen bouwvergunning of milieuvergunning nodig is, zodat er ook geen enkel inspraak mogelijk is. Aan klachten wordt door het plaatselijk bestuur dan ook geen gevolg gegeven.

En dat juist in aangelegenheden waar de overheid het goede voorbeeld zou moeten geven. Betreffende tijdelijke werven (de betreffende werf is geen alleenstaand geval) sluiten immers meestal aan bij grote wegenwerken die in opdracht van de overheid worden uitgevoerd. In de betreffende bestekken wordt geen goede oplossing voorzien en op die wijze worden de aannemers aangespoord om zelf een goedkope oplossing te voorzien, meestal in kwetsbare gebieden of in de schaarse open ruimte en ten koste van o.m. milieumaatregelen.

De oplossing?

De overheid moet bij het plannen van haar eigen werken het goede voorbeeld geven, de nodige, daartoe vergunde terreinen voorzien en minstens haar eigen wetgeving en regels inzake milieu en ruimtelijke ordening nakomen.

Raldes

Heulebeek, Zonnebeke, West-Vlaanderen

"In mei ben ik wezen kijken naar de bovenloop van de Heulebeek te Zonnebeke. Hier lagen nog zeker 50 hectaren praktisch onaangeroerde beekvalleien van de Heulebeek waar natuurontwikkeling mogelijk was. Wat blijkt nu: Een landbouwer heeft deze grond opgekocht van een bedrijf die de bedoeling had om het vol te storten. Ze kregen echter geen vergunning. Nu heeft die landbouwer wel een vergunning gekregen om het terrein op te hogen. (heel waarschijnlijk de reden waarom hij niet wilde verkopen). Volgens mijn weten heeft er nooit een bouwaanvraag uitgehangen, althans niet op een voor iedereen zichtbare plaats (zoals de wet voorschrijft). Het ergste van dit alles vind ik is dat men zogezegd bezig is met het 'herstel van de Heulebeek' in sommige dorpen. Maar blijkbaar valt Zonnebeke buiten hun gebied."

Natuurpunt afd. Grensleie

Reutelbeek Geluwe, West-Vlaanderen

"De Reutelbeek overstroomde vroeger altijd eerst in de Geluwse Broeken. Na rechttrekking en kanalisatie is dit verleden tijd (gebeurde reeds in de jaren 70tig). Dit jaar zijn de gronden echter aan iemand anders verpacht. Die had toestemming gekregen vanuit de gemeente om hier nog verdere drainage werken uit te voeren. Terwijl, naast het feit dat hier een mogelijk potentieel overstromingsgebied ligt, er op de hoogst gelegen gronden naast de N8 volop bouwgrond verkaveld wordt. Deze drainage werken hebben we tijdelijk kunnen stilleggen maar die zijn uiteindelijk toch uitgevoerd."

Natuurpunt afd. Grensleie

Kerkebeek Poperinge, West-Vlaanderen

"In onze gemeente is een 'schoolvoorbeeld' van hoe het zo niet moet! Bij de aanleg van het bufferbekken langs de Kerkebeek (in opdracht van de provincie) werd de uitgegraven grond aangewend om o.a. de langsgelegen weiden op te vullen. Deze weilanden werden gescheurd en vorig jaar ingezaaid met erwten. Eén van de weilanden is ondertussen terug met gras ingezaaid."

Heulebeek (2) Passendale, West-Vlaanderen

"De voorbije maanden kreeg de 'Mispelaarhoek', een gehucht van Passendale, het zwaar te verduren. De Mispelaarhoek is het valleigebied van de Heulebeek. Door grondverzet, ophogingen en omzetting van enkele hectaren eeuwenoude graslanden naar akker dreigt de vallei haar eigenheid en kwaliteiten voorgoed te verliezen. Erger is nog dat dit geen alleenstaand feit is.

Ook elders in de vallei is het blijkbaar zaak om lager gelegen graslanden op te hogen en om te vormen tot akkerland. Dit is niet alleen nefast voor de natuurwaarden binnen dit landschappelijk nog vrij intact gebleven deel van de Heulebeekvallei. Het druist tevens in tegen alle doelstellingen van het intergaal waterbeheer.

Het decreet 'Integraal waterbeheer' is gebaseerd op de visie dat de mens zich niet tegen het water moet verzetten. Slimmer is om te proberen het water een eigen plaats te geven binnen het totale landschap. Concreet betekent dit dus dat beekvalleien, die vanuit landbouwoogpunt vaak bestempeld worden als 'waterzieke' gronden, als laaggelegen 'waterrijke' gebieden moeten behouden blijven. Zo kunnen ze hun natuurlijke functie om grote hoeveelheden water tijdelijk op te bergen, voluit waar maken. Meteen bufferen ze ook het water, zodat andere (bewoonde) gebieden van waterellende gespaard blijven."

De Bron vzw

Babbelse beek, Duffel, Antwerpen

"Dat is hier ook een probleem. In agrarisch gebied kan en mag blijkbaar alles. Enkele jaren geleden werden een aantal weilanden in de Babbelse beek in Lier-Duffel opgehoogd. In de Goorbosbeekvallei pompt men zelfs kwelwater weg de Goorbosbeek in en niemand kan of wil er iets aandoen."

Natuurpunt afd. Oude Spoorweg

Koude beek, Boechout, Antwerpen

Permanent grasland opgehoogd vorig jaar door landbouwers in de Koude Beekvallei te Boechout, vlakbij het 'mooie' compensatiebos voor de kap op Fort 3.

Nieuwbouw met ophoging tot op de oevers van de diezelfde Koude beek aan de Oude steenweg in Boechout voor 2 jaar.

Alles gemeld aan de overheid. Veel geschrijf. Maar aan de toestand verandert er NIETS!

Natuurpunt afd. Land van Reyen

Lauwerijkse Beek, Boechout, Antwerpen

"Illegale ophoging van beekoevers met meters aarde aan de Lauwerijkse Beek in Boechout sinds jaren (ook illegale groenstorten,...). Ophoging van een ander permanent grasland vlakbij aan de oevers van de Lauwerijksebeek.

Alles gemeld aan de overheid. Veel geschrijf. Maar aan de toestand verandert er niets."

Natuurpunt afd. Land van Reyen

Molenbeek, Ranst, Antwerpen

"Vorig jaar: illegaal ophogen (en eigenlijk versmallen van de vallei door dichtstorten van de winterbedding) aan de Molenbeekvallei in Ranst... Alles gemeld aan de overheid. Veel geschrijf. Maar aan de toestand verandert er NIETS!

Natuurpunt afd. Land van Reyen