U bent hier

Hitte en droogte smeken om een betere ruimtelijke ordening

Erik Grietens

Ja, het was heet. En droog. Dat heeft elke Vlaming gevoeld: landbouwers mochten niet langer water oppompen, we mochten geen kraantjeswater meer gebruiken om het zwembad te vullen of de auto te wassen. Die maatregelen zijn nodig om een acuut watertekort tegen te gaan, maar het echte probleem lossen we er niet mee op. De slechte ruimtelijke ordening in Vlaanderen is ook een waterhandicap: door de vele verhardingen kan het niet in de bodem doordringen en de grondwaterlagen aanvullen. 

Moet er nog water zijn? (Ja)

Volgens het Milieurapport Vlaanderen zijn er maar twee landen in Europa - Italië en Tsjechië - waar er per inwoner minder water beschikbaar is dan in Vlaanderen. Zelfs in veel warmere landen zoals Spanje of Portugal is er per inwoner meer water beschikbaar. Dat komt door de grote bevolkingsdichtheid in Vlaanderen, maar ook door de vele verhardingen. Die verhinderen dat grondwaterlagen in natte periodes aangevuld worden. 

In Vlaanderen is het dan ook erg belangrijk om zuinig en efficiënt met het beschikbare water om te springen. En om voldoende open ruimte te voorzien om regenwater langer vast te houden en in de bodem te laten dringen. 

Waterbeschikbaarheid in Vlaanderen. Bron: Milieurapport

Overstroming en watertekort: zelfde oorzaak

In feite hebben de geregeld terugkerende overstromingen dezelfde oorzaak als het watertekort nu. Het veranderende klimaat leidt niet alleen tot meer hittegolven, maar ook tot meer periodes van intense neerslag. Bovendien heeft de overheid in het verleden veel rivieren en waterlopen rechtgetrokken en beken ingebuisd om zo het overtollige regenwater sneller kwijt te zijn. Ook de vele verhardingen voor verkavelingen, bedrijvenzones, parkings en wegen zorgen voor een versnelde afvoer van regenwater. 

Bij hevige regenval kunnen de waterlopen dat niet meer slikken en zijn er overstromingen. Maar tegelijk betekent dat ook dat de bodem het water niet langer kan vasthouden, om zo grondwaterreserves aan te vullen. Dat grondwater wordt gebruikt door watermaatschappijen, landbouw en industrie. Vergunningen voor het oppompen van grondwater werden in het verleden soepel toegekend. Ook dat moet anders, want op een bepaald moment is het op. 

Goed nieuws: we weten het

Het goede nieuws is dat het probleem van verdroging goed gekend is bij wetenschappers en beleidsmensen. Er zijn tal van onderzoeken die de link leggen tussen opdrogende grondwaterlagen en de vele verhardingen in Vlaanderen. 

Het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen dat in opmaak is, erkent het probleem. Met dit plan wil de Vlaamse overheid het ruimtebeslag beperken en open ruimte vrijwaren, onder meer voor waterbeheer. 

Parkveld in Leuven: zo moet het niet

Het slechte nieuws: er wordt niet naar gehandeld. Het Parkveld in Leuven is daar een illustratie van. Dit is een van de weinig overgebleven landbouwgebieden midden in de stad. Er ligt nu een plan op tafel van de Vlaamse overheid om hier een bedrijventerrein en een woonzone te voorzien. 

Nochtans is dit gebied een deel van het grotere waterwingebied voor het Leuvense. Door dit gebied vol te bouwen, zal opnieuw geknabbeld worden aan een open ruimte die belangrijk is om regenwater te laten infiltreren naar de grondwaterlagen. Een stad als Leuven, die klimaatneutraal wil worden, mag dat niet laten gebeuren.

Dit artikel draagt bij aan volgende duurzame ontwikkelingsdoelen:

Erik Grietens

Beleidsmedewerker ruimte

Erik Grietens werkt al meer dan 20 jaar voor Bond Beter Leefmilieu en bouwde in die tijd een ruime expertise op over ruimtelijke ordening. Hij is ook auteur van het boek Vlaanderen in de knoop dat een uitweg beschrijft uit de ruimtelijke wanorde.

Reacties

Naast vergunde verharding wordt constant bijkomend verhard aan opritten, parking in voortuintjes, … waar geen haan naar kraait: er is geen vergunning nodig voor oppervlakten kleiner dan 150m².
Uit een parlementaire vraag (http://docs.vlaamsparlement.be/pfile?id=1198959) bleek dat minister Schauvliege geen weet heeft hoeveel m² verharding er is bijgekomen de voorbije vijf jaar, hoeveel processen-verbaal werden opgesteld voor overtredingen inzake verharding.

Naast vergunde verharding wordt constant bijkomend verhard aan opritten, parking in voortuintjes, … waar geen haan naar kraait: er is geen vergunning nodig voor oppervlakten kleiner dan 150m².
Uit een parlementaire vraag (http://docs.vlaamsparlement.be/pfile?id=1198959) bleek dat minister Schauvliege geen weet heeft hoeveel m² verharding er is bijgekomen de voorbije vijf jaar, hoeveel processen-verbaal werden opgesteld voor overtredingen inzake verharding.

De voorjaarsdroogte en de meer intense neerslag bij zomeronweders zijn twee van de eerste waarneembare gevolgen van de klimaatopwarming. Hierop inspelen door een meer compacte ruimtelijke ordening is absoluut nodig, maar biedt de eerste 50 jaar nauwelijks waarneembaar resultaat! Allicht zal het 'iets meer' moeten zijn.
Wat er moet gebeuren is dat de bedrijven en woningen hun hemelwater zoveel mogelijk ophouden aan de bron, door het te hergebruiken en door het overschot te laten infiltreren in de bodem of traag af te voeren in een gracht. Vzw Vlario pleit al 10 jaar voor de invoering van een hemelwaterheffing naar Duits model: wie hemelwater loost op de riolering (niet enkel op een gemengde riool ook op een regenwaterriool), betaalt een jaarlijkse heffing evenredig met het geloosde volume.
Over gescheiden riolen bestaan veel misverstanden. Slechts één derde van de Vlaamse riolen is vandaag al gescheiden. Waar er in de straat al een regenwaterriool ligt, dient die enkel voor de neerslag die op de straat valt, helemaal NIET voor het privaat hemelwater. Er zijn nauwelijks gemeenten waar dit evidente principe wordt toegepast. Besturen geven hun woningen graag een dubbele rioolaansluiting ('elk huis, twee pijpjes'). Ze doen dat om 'populair' te zijn bij de kiezers. De Vlaming apprecieert dat hij geen 'last' heeft van zijn regenwater. Burgers en gemeenten slaan de bal helemaal mis. Er is geen snéllere manier om het water naar de vallei te voeren en daar overstromingen te veroorzaken, dan in een rioolbuis.
Privaat regenwater op de riolering vergt niet enkel peperdure infrastructuur, het hindert ook de waterzuivering én het vergt de plaatsing van overstorten (noodoverlopen naar de beek) die op termijn de voornaamste bronnen van vervuiling, zijn.
Regenwater op het riool betekent uiteraard ook minder voeding van het grondwater.
De snelste manier om het effect van de betonnering van Vlaanderen tegen te gaan, is de verplichting om het hemelwater op te houden aan de bron.
Tot slot: de overstromingen bij zware zomeronweders, die de oudste delen van onze vaak verwaarloosde rioolnetten bedreigen, zijn slechts één van de drie soorten overstromingen, die een gevolg zijn van de klimaatcrisis.
- Kleinere peilstijgingen op de Zeeschelde verminderen de afvoercapaciteit van de beken en rivieren, waardoor de winteroverstromingen bij langdurige regen, die we nu een paar keer per decennium zien, steeds méér gaan voorkomen.
- Grotere peilstijgingen (> 0,5m) veroorzaken uiteindelijk rechtstreekse overlast door de Noordzee en de Zeeschelde, zélf. Dit Armageddon komt vaak in de krant, het wordt echter voorafgegaan door een andere nachtmerrie: de verzilting van de polders. Naarmate het grondwater meer opgepompt wordt voor irrigatie, wordt het steeds zilter.


Om te reageren op artikels dien je eerst te registreren of in te loggen.

Ontvang InZicht

  • Onze kijk op de milieu-actualiteit
  • Nieuws, onze standpunten en opiniestukken
  • Wekelijks

Ik wil me ook inschrijven op andere nieuwsbrieven van BBL.