FAQ Statiegeld: 5. Over recyclage en het systeem van de blauwe zak (PMD) | Bond Beter Leefmilieu

U bent hier

FAQ Statiegeld: 5. Over recyclage en het systeem van de blauwe zak (PMD)

5.1. Is het beter om PET-flessen via een statiegeldsysteem te recycleren?

Gerecycleerd PET uit een statiegeldsysteem is zuiverder dan materiaal dat via een ander systeem, zoals de blauwe zak (PMD), is ingezameld. Dankzij statiegeld is het ingezameld materiaal namelijk per definitie een monostroom. Er zijn dus geen andere materialen die voor contaminatie (vermenging) zorgen. Hoe zuiverder het materiaal, hoe makkelijker te recycleren en hoe hoger de prijs die recyclagefabrieken betalen voor het materiaal.

Zoals de impactstudie van OVAM aangeeft, waren de prijzen voor PET-materiaal uit het Nederlandse systeem in de periode 2012 tot 2014 zo’n 650 tot 800 euro per ton. Dit is zo’n 200 euro per ton meer dan de waarde voor PET die Fost Plus op haar website publiceert (ten tijde van de publicatie in 2015). 

Fost Plus stelt daarentegen een nieuwe, uitgebreide blauwe zak voor. Ze stellen zich tot doel om alle plastics, onafhankelijk van de kwaliteit, te verzamelen in de PMD-zak. Dat levert dus een gemengde stroom aan materialen op. Voor een hoogwaardige recyclage van PET-flessen en blikjes zorgt dat voor problemen, omdat een gemengde stroom de kwaliteit en dus de waarde van het gerecycleerd materiaal verlaagt. 

Die minderwaardige fractie moet dus uitgesorteerd worden, terwijl dat bij een statiegeldsysteem al bij de bron gebeurt: het levert monostromen op. Bronscheiding is efficiënter en levert betere resultaten op dan nascheiding.


 

5.2. Is het beter om blikjes via een statiegeldsysteem te recycleren?

Slechts de helft van de op de markt gebrachte blikjes wordt ingezameld via de blauwe zak. Nog steeds belandt 20% van de blikjes in de restafvalzak, waarna ze in een afvaloven verbrand worden. Verbranding is ook het lot van blikjes afkomstig van opgeraapt zwerfafval of straatvuilnisbakken. Vervolgens recupereert men het metaal na verbranding. 

Onderzoek van studenten aan de KULeuven tonen aan dat op die manier slechts 65,64% van de metalen verpakkingen wordt gerecycleerd. Dat contrasteert fel met de 102,6% recyclage die Fost Plus rapporteert

Volgens de impactanalyse van OVAM gaat het jaarlijks om 9.000 ton, die men simpelweg bij de recyclagecijfers telt. Men houdt er geen rekening mee dat heel wat metaal in de restafvalzak terecht komt dat niet afkomstig is van op de markt gebrachte drankblikjes. Daarom rapporteert Fost Plus erg hoge recyclagecijfers.

Bovendien zijn de metaalslakken van slechtere (want niet homogene) kwaliteit, net zoals PET uit de blauwe zak ook van mindere kwaliteit is. Een statiegeldsysteem levert een stroom van hogere kwaliteit op, wat hoogwaardige recyclage vanzelfsprekend ten goede komt. Daarom rapporteert Fost Plus erg hoge recyclagecijfers. In realiteit wordt slechts de helft gerecycleerd. 


 

5.3. Is recyclage van PET-flessen via een statiegeldsysteem conform de regels rond voedselveiligheid?

Het Europees voedselveiligheidsagentschap (European Food Safety Authority of EFSA) legt beperkingen op in het hergebruik van materialen om de voedselveiligheid te bewaken. De bedoeling is o.a. het vermijden van het risico op besmetting door chemicaliën.

Een van de maatregelen van het EFSA bepaalt dat in gerecycleerd PET het aandeel van PET uit non-food verpakkingen niet groter mag zijn dan 5%. Minstens 95% van de nieuwe gerecycleerde verpakking moet dus afkomstig zijn van plastic uit voedselverpakkingen.

Een statiegeldsysteem levert een zuivere stroom op, en bestaat 100% uit voedselverpakkingen, zodat ze volledig kan gerecycleerd worden in nieuwe drankverpakkingen. 

Dat geldt niet voor de (uitgebreide) blauwe zak, waar ook non-food verpakkingen in terecht komen, bovenop allerhande vervuiling. Het is de vraag hoe men na sortering aan 95% voedselverpakkingen komt. Dat kan bv. door bijmenging van PET afkomstig van statiegeldsystemen.


 

5.4. Is een statiegeldsysteem beter om ‘bottle-to-bottle’ te recycleren?

In Antwerpen wordt amper 5% van alle plastic drankflessen in de blauwe zak gerecycleerd tot een nieuwe fles. Dat is geen voorbeeld van een circulaire economie, waarin onze grondstoffen steeds opnieuw in de keten belanden. In realiteit worden de grondstoffen ‘gedowncycled’: ze worden toegepast in minderwaardige toepassingen en verdwijnen zo uiteindelijk uit de keten.

In Duitsland of Scandinavië, waar statiegeldsystemen heersen, halen ze veel betere cijfers: 30 à 40% bottle-to-bottle recyclage. 


 

5.5. Haalt Vlaanderen goede recyclagecijfers?

We krijgen dikwijls te horen dat Vlaanderen koploper is in recyclage. Er is echter een probleem met de rekenmethodes, waardoor de inzamel- en recyclagepercentages voor plastic en blik (maar ook voor glas en drankkartons) stelselmatig worden overschat. 
 
Recycling Netwerk Benelux maakte een gedetailleerde analyse waarin dit uitvoerig wordt toegelicht. Daaruit blijkt dat maximaal 61,2% tot 67,2% van de plastic flessen recycleerd wordt (in plaats van 87,7% volgens Fost Plus). Voor blik is dat slechts de helft (in plaats van de 102,6% volgens Fost Plus, wat eigenlijk onmogelijk is).  

Dit komt onder meer omdat ongeveer 5-10% van de drankverpakkingen in het afval door consumenten is aangekocht in het buitenland en niet afkomstig is van leden van Fost Plus. 
 
Daarnaast komt zo’n 8% van de verpakkingen op de Belgische markt van fabrikanten die niet aangemeld zijn bij Fost Plus. Dit zijn de zogenaamde 'freeriders'. Deze verpakkingen worden ingezameld via de blauwe zak en opgeteld bij de recyclagecijfers. 

De officiële berekeningen gaan er ook van uit dat alles wat wordt uitgesorteerd, ook wordt gerecycleerd. Voor PET-flessen leidt dit tot een overschatting van circa 6%. Bovendien zijn ook de schattingen voor blik (zie 5.2.) fel overschat.